Obesitas

Obesitas, maar ook overgewicht, zijn wereldwijd erkende ziekten die een aanzienlijke impact hebben op de volksgezondheid. Obesitas is een ingewikkelde ziekte met verschillende oorzaken. 1 Het ontstaat door een langdurige disbalans tussen de hoeveelheid energie die je binnenkrijgt en verbruikt. Als je meer calorieën eet dan je verbrandt, kun je aankomen. Dit kan komen door je eetgewoonten, stofwisseling en hoeveel je beweegt, maar ook door andere factoren, zoals medicatie, hormonen en genetica. Hoe gevoelig iemand is voor obesitas kan ook worden beïnvloed door sociale en omgevingsfactoren, zoals je opleidingsniveau, je inkomen of de beschikbaarheid van (on)gezond eten in de buurt of buitenspeelplaatsen (zie figuur 1). 1

Factoren die bijdragen aan obesitas

Figuur 1

Obesitas verhoogt het risico op veel gezondheidsproblemen 1-4

Mensen met overgewicht of obesitas hebben een groter risico op het ontwikkelen van meer dan 200 ernstige aandoeningen, zoals diabetes type 2, hart- en vaatziekten, slaapapneu, gewrichtsproblemen zoals artritis, en verschillende soorten kanker, zoals alvleesklier- en darmkanker. 1-4 Hoe hoger de BMI, des te hoger het risico op deze andere, bijkomende ziektes (co-morbiditeiten). Juist daarom is het beheersen van gewicht zo belangrijk in het voorkomen van ernstige aandoeningen en het beheersen van zorgkosten (zie figuur 2).

Afbeelding die het verhoogd risico op veel gezondheidsproblemen met obesitas illustreert

Figuur 2

aHet verhoogde risico is gebaseerd op de hazard ratio voor obesitas klasse 1 (BMI 30-34,9 kg/m 2) versus normaal BMI (18,5-24,9 kg/m 2) in een longitudinale cohortstudie (N=2.924.952, UK primaire zorgdatabase) met een mediane follow-up van 11,4 jaar. 2


 bVerwijst naar 11 kankers die door de International Agency for Research on Cancer Handbook Working Group zijn geïdentificeerd als een verhoogd risico bij mensen met overtollig lichaamsvet; het relatieve risico is een vergelijking met normaal BMI (18,5-24,9 kg/m 2). 4

Gewichtsverlies leidt tot betere gezondheidsresultaten 3,5,6,7


Bij mensen met overgewicht zorgt gewichtsverlies voor verschillende verbeteringen in de gezondheid, afhankelijk van hoeveel gewicht ze verliezen (zie figuur 3). 3,5,6,7

Afbeelding die de verbeterde gezondheid toont tegenover de hoeveelheid gewichtsverlies

Figuur 3

aRate verlaging over 3-10 jaar 7
 bRate verlaging na 10 jaar. 7
 cVerbeterde ovulatiecycli en daaropvolgende zwangerschap, waarbij een grotere gewichtsvermindering gepaard gaat met een sterker effect. 6

Overgewicht en obesitas in Nederland

In 2023 had 50% van de Nederlanders van 18 jaar en ouder overgewicht, waarvan 15% obesitas.8 Naar verwachting zal in 2040 62% van de volwassen Nederlanders overgewicht hebben (zie figuur 4). 9 De toename van overgewicht zien we vooral bij de leeftijd 18 tot 44 jaar. 8 Steeds meer jonge mensen hebben overgewicht en zij hebben dat ook op steeds jongere leeftijd. Om dit probleem aan te pakken, is Lilly Nederland een partnerschap aangegaan met Jantje Beton om meer speelplekken voor kinderen te creëren en onderhouden, zodat kinderen meer buiten kunnen spelen. Dit is van groot belang omdat kinderen in Nederland steeds minder bewegen. Hierdoor neemt het risico op overgewicht steeds verder toe. Als iemand eenmaal overgewicht heeft is het erg moeilijk om hier vanaf te komen. Dit betekent dat zij dit overgewicht waarschijnlijk de rest van het leven zullen hebben en daarmee ook bloot staan aan de gevolgen van deze ziekte. 9

Grafiek die de ontwikkeling van overgewicht in de Nederlandse samenleving toont

Figuur 4

Obesitas heeft een negatieve invloed op individuele personen en de samenleving

Icoon in de vorm van een hart met ECG

Levensverwachting vermindert met:
~2-4 jaar bij personen met een BMI van 30-35 kg/m 2
~8-10 jaar bij personen met een BMI van 40-50 kg/m 2
In vergelijking met personen die niet leiden aan obesitas 10

  1. Richtlijn Overgewicht en obesitas bij volwassenen en kinderen, initiatief PON: https://www.partnerschapovergewicht.nl/richtlijn-overgewicht-en-obesitas/ (Geraadpleegd april 2025).

  2. Haase CL, Eriksen KT, Lopes S, et al. Body mass index and risk of obesity-related conditions in a cohort of 2.9 million people: evidence from a UK primary care database. Obes Sci Pract. 2020;7(2):137-147.

  3. Luo J, Hendryx M, Manson JE, et al. Intentional weight loss and obesity-related cancer risk. JNCI Cancer Spectrum. 2019;3(4):pkz054.

  4. Lauby-Secretan B, Scoccianti C, Loomis D, et al. Body fatness and cancer–viewpoint of the IARC working group. N Engl J Med. 2016;375(8):794-798.

  5. Ryan DH, Yockey SR. Weight loss and improvement in comorbidity: differences at 5%, 10%, 15%, and over. Curr Obes Rep. 2017;6(2):187-194.

  6. Mariam A, Miller-Atkins G, Pantalone KM, et al. Associations of weight loss with obesity-related comorbidities in a large integrated health system. Diabetes Obes Metab. 2021;23(12):2804-2813.

  7. Johnson O, Gerald LB, Harvey J, et al. An online weight loss intervention for people with obesity and poorly controlled asthma. J Allergy Clin Immunol Pract. 2022;10(6):1577-1586.e3.

  8. Loket gezond leven, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Ministerie VWS: https://www.loketgezondleven.nl/gezondheidsthema/overgewicht/werk-planmatig-aan-terugdringen-van-overgewicht/cijfers-en-feiten-overgewicht
    (Geraadpleegd april 2025).

  9. RIVM, Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu, Ministerie VWS https://www.rivm.nl/nieuws/overgewicht-zal-blijven-toenemen-tot-2050-vooral-onder-jongvolwassenen (Geraadpleegd april 2025).

  10. Prospective Studies Collaboration, Whitlock G, Lewington S, et al. Body-mass index and cause-specific mortality in 900 000 adults: collaborative analyses of 57 prospective studies. Lancet. 2009;373(9669):1083-1096)

PP-LD-NL-0980